Angielski dla dziecka z dysleksją i ADHD — jak uczyć, żeby to działało

Rodzice pytają nas o to ostrożnie, jakby prosili o przysługę: „czy przyjmiecie dziecko z dysleksją?”. Przyjmujemy — i uważamy, że to pytanie w ogóle nie powinno brzmieć jak prośba. Trudność nie leży w dziecku, tylko w sposobie, w jaki zwykle uczy się angielskiego. Poniżej konkretnie: co dokładnie sprawia problem, co go pogłębia i co da się zrobić inaczej.

Polski jest językiem niemal fonetycznym — piszemy w zasadzie tak, jak słyszymy. Dziecko z dysleksją opiera się na tej regularności jak na poręczy. Angielski tę poręcz zabiera: ma około czterdziestu kilku dźwięków i kilkaset sposobów ich zapisania. „Through”, „though”, „thought”, „tough” różnią się jedną literą i brzmią zupełnie inaczej.

Efekt jest taki, że dziecko, które w polskim radzi sobie już nieźle, przy angielskim wraca do punktu wyjścia. To nie jest regres ani brak starania — to zderzenie z językiem, w którym zawodzi jedyna strategia, jaką miało.

Przepisywanie z tablicy. Zajmuje całą uwagę i nie zostawia jej na rozumienie. Dziecko wychodzi z lekcji z zeszytem pełnym notatek i pustą głową.

Czytanie na głos przed grupą. Dekodowanie obcego zapisu i występ publiczny naraz — to dwa obciążenia w jednym momencie.

Dyktanda ze słówek. Sprawdzają dokładnie tę umiejętność, która jest najsłabsza, i nie mówią nic o tym, czy dziecko umie się porozumieć.

Tempo. Standardowa lekcja zakłada, że wszyscy dekodują z podobną prędkością. Dziecko, które potrzebuje dwóch sekund więcej na każde słowo, po dziesięciu minutach jest już kilka zdań w tyle.

Warto ich nie mylić, bo wymagają innych rozwiązań. Dysleksja dotyczy przetwarzania zapisu — dziecko wie, co chce powiedzieć, ale droga przez literę jest zablokowana. ADHD dotyczy utrzymania uwagi i hamowania impulsu — dziecko dekoduje sprawnie, ale w połowie ćwiczenia jest już myślami gdzie indziej.

W praktyce często występują razem, a wtedy najgorzej działa dokładnie to, co szkoła stosuje najczęściej: długie, jednostajne bloki pracy z tekstem. Dobra wiadomość jest taka, że rozwiązania częściowo się pokrywają — krótsze odcinki, więcej kanałów, mniej pisania.

Nie zwiększać liczby powtórzeń tego samego. Jeśli dziesięć razy przepisane słowo nie zostało zapamiętane, dwudzieste przepisanie też nie pomoże. Trzeba zmienić kanał, nie zwiększyć dawkę.

Nie traktować oceny z angielskiego jako miary zdolności. Ona mierzy głównie ortografię, czyli akurat to, co jest najtrudniejsze.

Nie ukrywać opinii z poradni przed nauczycielem. Bez niej dostosowania są kwestią dobrej woli, z nią — punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak pracować.

Osobne uczenie dźwięku i zapisu. Najpierw dziecko słyszy i mówi, dopiero potem widzi napisane. Odwrotna kolejność — typowa w szkole — sprawia, że błędny zapis utrwala się razem z wymową.

Rozbijanie słów na kawałki. Nie „through” jako obrazek do zapamiętania, tylko powtarzalne cząstki, które wracają w innych słowach. Zamiast setek wyjątków dziecko dostaje kilkanaście wzorów.

Mniej pisania w trakcie zajęć. Notatki wysyłamy po lekcji. Czas na zajęciach jest od mówienia i rozumienia, nie od przepisywania.

Krótsze odcinki i zmiana aktywności. Dwadzieścia minut jednej formy pracy to dla dziecka z ADHD wieczność. Ta sama treść rozbita na trzy krótsze bloki zostaje w głowie lepiej niż jeden długi.

Stała struktura lekcji. Przewidywalny przebieg zdejmuje z dziecka konieczność ciągłego orientowania się, co będzie dalej — a to jest ta sama uwaga, która jest potrzebna do nauki.

Mała grupa. Przy kilku osobach nauczyciel widzi moment, w którym dziecko się gubi, i reaguje od razu. W klasie liczącej dwadzieścia kilka osób ten moment jest niewidoczny.

Uczniowie z opinią lub orzeczeniem poradni psychologiczno-pedagogicznej mają prawo do dostosowania warunków egzaminu — zakres jest co roku określany w komunikacie dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, a o szczegóły w konkretnym przypadku pyta się w szkole. Warto zrobić to wcześnie, a nie na kilka tygodni przed terminem, bo dokumenty trzeba złożyć z wyprzedzeniem.

Do samego egzaminu przygotowujemy tak samo jak pozostałych — z tą różnicą, że ćwiczymy również poruszanie się po arkuszu i pilnowanie czasu. Więcej o tym w tekście o przygotowaniu do egzaminu ósmoklasisty.

Nie obiecujemy, że dysleksja zniknie — ona nie znika, zmienia się natomiast to, jak bardzo przeszkadza. Nie obiecujemy piątek na świadectwie, bo szkolna ocena w dużej mierze mierzy ortografię. Nie prowadzimy też terapii pedagogicznej ani diagnozy — jeśli dziecko nie ma jeszcze opinii, pierwszym krokiem jest poradnia, nie kurs językowy.

To, co obiecujemy, jest węższe i sprawdzalne: dziecko będzie rozumiane, kiedy mówi, i będzie rozumiało, co się do niego mówi.

W naszym zespole jest lektorka z wykształceniem pedagoga specjalnego, więc rozmowa o dostosowaniach nie zaczyna się u nas od tłumaczenia, czym jest dysleksja. Jeśli chcesz sprawdzić, jak dziecko odnajdzie się na zajęciach, umów bezpłatną lekcję próbną — albo zobacz najpierw program kursów.

Neurojęzyki © 2025